Thiên kiến kẻ sống sót

 Đây là hình ảnh minh họa nổi tiếng cho một khái niệm trong thống kê và tâm lý học gọi là "Thiên kiến kẻ sống sót" - Survivorship Bias.

Trong Thế chiến II, Không quân Mỹ mong muốn gia cố cho thân máy bay để giảm thiểu thiệt hại do hỏa lực của đối thủ.

Tuy nhiên, nếu bọc giáp toàn bộ thân máy bay sẽ khiến trọng lượng trở nên quá nặng và tiêu tốn rất nhiều nhiên liệu.

Họ đã lập bản đồ các vết đạn trên thân chiếc máy bay trở về sau trận chiến và đánh dấu chúng bằng các chấm đỏ.

Phần lớn các chỉ huy cấp cao trong quân đội đều kết luận rằng: "Vị trí bọc giáp nên ưu tiên những chỗ có nhiều vết đạn nhất". Cụ thể ở đây là cánh, thân giữa và đuôi cua máy bay.

Nhà toán học thiên tài Abraham Wald, một thành viên của Nhóm Nghiên cứu Thống kê (SRG), đã nhìn vào sơ đồ này và đưa ra một kết luận hoàn toàn ngược lại:

"Chúng ta nên bọc giáp vào những chỗ không có vết đạn nào cả." Với lý luận được đưa ra cực kỳ sắc sảo và thuyết phục.

Đầu tiên, những chiếc máy bay trong sơ đồ là đều là những chiếc sống sót trở về dù bị nhiều vết đạn trên người.

Điều đó chứng tỏ nếu bị bắn vào cánh hay đuôi, máy bay vẫn có khả năng bay về căn cứ.

Những chiếc bị bắn vào động cơ hoặc buồng lái, cụ thể là những vùng trắng đã không bao giờ quay trở lại được căn cứ để thực hiện thống kê, bởi chúng đã bị bắn rơi trên chiến trường.

Thiên kiến kẻ sống sót chính là một khái niệm khi ta chỉ tập trung vào những đối tượng sống sót sau một quá trình chọn lọc, biến cố nào đó. Mà từ đó lại vô tình bỏ qua những đối tượng đã thất bại, không tồn tại nữa, và dẫn đến những kết luận sai lầm.

Ví dụ như dễ thấy nhất là câu chuyện trong kinh doanh.

Chúng ta thường nghe các câu chuyện truyền cảm hứng về các tỷ phú bỏ học như Bill Gates, Mark Zuckerberg và nghĩ rằng bỏ học là chìa khóa thành công, mà quên mất hàng triệu người bỏ học thất bại khác đã thậm chí còn chẳng ai biết tên.

Hay trong ngành giải trí gần đây là câu chuyện một nam Rapper tự tin khoe mình bỏ học vẫn nổi tiếng.

Nhưng hóa ra cậu quên rằng mình nổi tiếng không phải nhờ tài năng. Và cũng không thiếu câu chuyện ca sĩ nghỉ học theo đuổi sự nghiệp trở thành idol và thất bại thảm hại.

Hoặc khi trên các nền tảng mạng xã hội, ta thấy có rất nhiều người chia sẻ về câu chuyện tiêm Vacxin tiềm ẩn quá nhiều rủi ro cho sức khỏe, nhưng những người không tiêm thậm chí không còn cơ hội để kể lại câu chuyện đó.

Hay là nhóm kín giáo phái tôn thờ chanh, các thành viên truyền tai nhau bí kíp nhịn ăn, nhịn uống, chỉ uống hàng chục quả chanh mỗi ngày để thải bỏ độc khỏi cơ thể, trở nên minh mẫn.

Nhưng những người nghe theo bí kíp rồi bị phản tác dụng đến mức nhập viện, tổn hại bên trong cơ thể thì họ lại không còn cơ hội để phản đối nữa.