DẠY CON THIỆN LƯƠNG MÀ KHÔNG NHU NHƯỢC

Hiền lành không đồng nghĩa với nhu nhược cam chịu.

Tử tế không có nghĩa là để người khác chà đạp, muốn làm gì thì làm.

Cha mẹ dạy con thiện lương nhưng cũng đừng bao giờ quên nuôi dưỡng cho con nghị lực và trí tuệ.

Hôm trước, tôi tình cờ nghe được câu chuyện của một phụ huynh. Bạn kể, con trai bạn hay bị bạn bè xin đồ ăn vặt và mượn đồ dùng mà không trả, lần nào con cũng nhường nhịn. Bạn thấy con hiền lành tốt bụng cũng mừng, nhưng trong lòng lại canh cánh một nỗi lo: “Không biết rồi lớn lên, con có bị thiệt thòi không?”.

Câu chuyện ấy khiến tôi suy nghĩ rất lâu.

Có một ranh giới rất mong manh giữa dạy con trở nên thiện lương và vô tình hướng con vào sự nhu nhược. Và ranh giới ấy, thật ra nằm ở nhận thức của chính chúng ta.

Chúng ta, những người làm cha làm mẹ, ai cũng mong con mình lớn lên mang một trái tim thiện lương, biết yêu thương và sẻ chia. Đó là hạt giống lành rất quý. Nhưng có một sự thật hiển nhiên mà đôi khi vì thương con, hoặc vì chính nỗi sợ va chạm của mình, chúng ta quên mất:

Một lòng tốt mà thiếu đi sức mạnh bảo vệ nó thì chỉ là lòng tốt yếu ớt.

Theo tôi, sự thiện lương thật sự phải được soi sáng bởi Trí tuệ và nâng đỡ bởi Nghị lực.

Thiện lương mà thiếu trí tuệ và nghị lực thì dễ biến thành sự bạc nhược. Bạn thấy đó, nếu chúng ta chỉ dạy con phần âm (sự mềm mỏng, nhường nhịn) mà thiếu đi phần dương (sự quyết liệt, dũng cảm bảo vệ lẽ phải), đứa trẻ ấy sẽ lớn lên với một tâm thế sợ hãi và dễ dàng bị cuốn theo những năng lượng tiêu cực xung quanh.

Nhu nhược thực chất là một dạng của nỗi sợ hãi trú ngụ dưới lớp vỏ bọc mang tên hiền lành. Khi đứa trẻ không dám nói lên chính kiến của mình, không dám phản kháng trước cái sai, đó không phải là con đang tích phước, mà là con đang tích tụ sự ức chế và yếu hèn bên trong tâm thức.

Còn thiện lương là khi con hoàn toàn có khả năng phản kháng, con đủ sức mạnh để đáp trả, nhưng con chọn cách hành xử ôn hòa vì con hiểu chuyện, con bao dung. Đó là sự chủ động của người có nội lực.

Giống như dòng nước vậy. Nước rất mềm mại, uyển chuyển, nuôi dưỡng vạn vật (đó là thiện). Nhưng khi cần, nước có thể bào mòn cả đá, nước có thể dâng trào mạnh mẽ (đó là dũng). Nếu nước chỉ đọng một chỗ, tù túng và cam chịu, nước sẽ thành vũng bùn chết.

Khi dạy con im lặng chịu đựng sự bắt nạt vô lý, vô tình chúng ta đang dung túng cho hành vi sai trái của người khác.

Người bắt nạt con bạn, nếu không gặp sự phản kháng chính đáng, họ sẽ ngỡ mình đúng và tiếp tục trượt dài trong cái sai. Vậy là sự "hiền" của con mình lại vô tình nuôi dưỡng cái "xấu" của người khác. Đó không phải là từ bi, đó là thiếu trí tuệ.

Thiện lương thực sự không phải là sự nhún nhường vì sợ hãi, hay sự chiều theo ý người khác để được yên thân. Đó là một sức mạnh nội tâm, xuất phát từ sự hiểu biết và lòng trắc ẩn.

Một đứa trẻ thiện lương biết giúp bạn khi bạn gặp khó khăn, nhưng cũng biết nói “không” khi bạn muốn mượn bài chép mà không có lý do chính đáng. Chúng cho đi vì chúng muốn, không phải vì chúng buộc phải làm vậy.

Sự khác biệt nằm ở chỗ: thiện lương là lựa chọn chủ động, còn nhu nhược là phản ứng bị động trước áp lực.

Bảo vệ ranh giới của chính mình cũng là một cách giúp người khác không gieo thêm nghiệp xấu.

Một đứa trẻ thiện lương đúng nghĩa là khi con biết yêu thương (đạo đức), nhưng con cũng biết phân biệt đâu là cái đúng, cái sai (trí tuệ) và có đủ can đảm để bảo vệ điều đúng, từ chối cái sai (nghị lực).

Vậy làm sao để dạy con thiện lương mà không nhu nhược? Bạn hãy thử áp dụng 4 bí quyết sau

1. Dạy con nói "Không" rõ ràng

Từ chối không phải là ích kỷ. Dạy con biết từ chối những yêu cầu vô lý, những điều làm tổn hại đến thân tâm con. Hãy cho con hiểu rằng, con trân trọng người khác nhưng con cũng phải trân trọng chính mình.

2. Xây dựng lòng tự trọng và thấu hiểu bản thân cho con

Dạy con về lòng tốt, chúng ta cũng phải dạy con về sự tôn trọng dành cho chính mình. Hãy giúp con nhận diện cảm xúc của bản thân: “Con cảm thấy thế nào khi liên tục phải nhường đồ cho bạn? Vui vẻ hay là miễn cưỡng?”. Khi con hiểu được cảm xúc thật của mình, con sẽ biết đâu là giới hạn.

3. Rèn luyện thân thể và ý chí (Nghị lực)

Cho con tập võ, tập thể thao không phải để đi đánh nhau, mà để con có cái thần thái vững chãi và nghị lực. Khi có nội lực, con sẽ biết cách bảo vệ chính mình. Một đứa trẻ có ánh mắt cương nghị, dáng đứng thẳng thớm tự tin sẽ toát ra năng lượng khiến người khác nể trọng mà không cần phải hung hăng.

4. Phân biệt rõ "Nhường nhịn" và "Nhu nhược"

Hãy trò chuyện với con nhiều hơn. Hỏi con rằng: "Lúc nãy con nhường bạn vì con thấy bạn tội nghiệp, hay vì con sợ bạn đánh?". Nếu là thương mà nhường, hãy khen ngợi. Nếu là sợ mà nhường, hãy khích lệ con dũng cảm hơn lần sau.

Thấu hiểu được điều này một cách sâu sắc, để không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà có thể đồng hành cùng con một cách bình an và sáng suốt, đòi hỏi một sự chuyển hóa từ chính tâm thức của người làm cha mẹ. Chúng ta cần một cái nhìn thấu suốt về tâm thức và các quy luật ở đời để không còn bất an hay lúng túng khi hướng dẫn con.